«Αυτα ηταν παλια «σπιτια». Ξέρεις τι «σπίτια», ε;» λέει ο μπάρμπαΣτρατής κλείνοντάς μας πονηρά το μάτι. Είμαστε δίπλα στις επάλξεις του κάστρου που βουτάνε στη θάλασσα και τα «σπίτια» είναι παμπάλαιοι οίκοι ανοχής.Ολος ο όρμος μυρίζει παρελθόν: πύργοι, παλιά εργοστάσια, αποθήκες πέτρινες, φουγάρα, μισοβυθισμένες προκυμαίες. Είναι το λιμάνι της Επάνω Σκάλας.
Ο Μαλόες λιμήν της αρχαίας Μυτιλήνης.
Μπαινουμε πεζη στην Ερμου περνώντας για καφέ από τον θρυλικό Ερμή, ένα από τα παλαιότερα καφενεία της Μυτιλήνης «Ηταν κάτι σαν λέσχη…», μας λέει η Κυβέλη Σπανουδάκη, ιδιοκτήτρια και εγγονή του πρώτου ιδιοκτήτη, «…ένα καφενείο πολυτελείας με ναργιλέδες, δερμάτινους καναπέδες, μαρμάρινα τραπέζια, βελούδινες κουρτίνες και πολλά έργα τέχνης». Ο Ερμής είναι ένα από τα σημαντικότερα ζώντα μνημεία της αστικής Μυτιλήνης. Μπροστά του ακριβώς ξεκινάει ο κυριότερος εμπορικός δρόμος της πόλης και η τυπική βόλτα στο παλιό ιστορικό της κέντρο. Ολόγυρα στο δρόμο απλώνονται σε σειρά παλιά μικρά μαγαζάκια, πολλά με καλοδιατηρημένες προσόψεις και καλόγουστες πινακίδες, άλλα όχι και τόσο όμορφα. Ο δρόμος είναι πλακοστρωμένος και γεμάτος κόσμο. Δεν ήταν πάντοτε έτσι εδώ. Ο δρόμος που πατάμε ήταν θάλασσα. «Η οδός Ερμού ήταν ποτάμι και ένωνε το πάνω με το κάτω λιμάνι», θα μου πει αργότερα η Προϊσταμένη της Κ΄ ΕΠΚΑ (Eφορεία Προϊστορικών - Kλασικών Aρχαιοτήτων) Ολγα Φιλανιώτου. «Η παλιά πόλη ορίζεται από δύο ορόσημα: το λόφο του Κάστρου και τον λόφο του αρχαίου θεάτρου». Ο αλμυρός ποταμός λεγόταν Εύριπος και χώριζε το νησί όπου βρισκόταν η αρχαία πόλη με τη στεριά (έκλεισε από τις προσχώσεις περίπου τον 6ο μ.Χ. αιώνα). Η Επάνω Σκάλα ήταν το εμπορικό λιμάνι, η Κάτω Σκάλα το αμυντικό. Οι άνθρωποι μεταφέρονταν με βάρκες από το ένα λιμάνι στο άλλο. Ενας γέρων πορθμεύς, μάλιστα, περνώντας τη -μεταμορφωμένη σε γριά- θεά Αφροδίτη, τη συγκίνησε με την καλοσύνη του και εκείνη τον ξανάκανε νέο. Σήμερα, τόσο ο Φάωνας όσο και ο πορθμός του είναι κάτω από το χώμα της Ερμού...
  |
Χαζεύουμε στα μαγαζάκια με τις αντίκες, τις μικρές γκαλερί, τα παλιά κουρεία, τα φαρμακεία. Λίγο να αφήσεις την Ερμού και χάνεσαι στις γειτονιές του προσφυγικού συνοικισμού, μέσα σε στενά σοκάκια και σπιτάκια βαμμένα με παλ χρώματα, με μικρές αυλές γεμάτες λουλούδια, λεμονιές και γιασεμιά. Οι πρόσφυγες του '22 έστησαν εδώ τις πρώτες παράγκες τους ερχόμενοι από την Mικρασιατική ακτή. Οι περισσότεροι βέβαια είχαν ήδη μεγάλη σχέση με το νησί. Mάλιστα η περιοχή της Mικράς Aσίας απέναντι από τη Λέσβο λεγόταν από την αρχαιότητα -από τον 8ο π.Χ. αι.- Μυτιληναίων Aιγιαλός. Ηταν δηλαδή Μυτιληνιά γη. Οι πρόσφυγες, λοιπόν, επέστρεψαν σε δικά τους χώματα. Ο συνοικισμός τους απλώνεται ώς το λόφο της Αγίας Κυριακής. Η πόλη παίρνει σήμερα την ευεργετική επίδραση της νεολαίας όπως κάποτε μπολιάστηκε με τους πρόσφυγες. «Εμπνέομαι από εδώ που ζω, απλώς αποδίδεται αυτό με τρόπο όχι παραδοσιακό», σχολιάζει ο Γιώργος Κατσαρός, καλλιτέχνης της trash art, εγγονός Μυτιληνιών προσφύγων ο οποίος συνεχίζει την πολιτιστική τους συνεισφορά στην πόλη. Με άλλο τρόπο. Διακοσμεί σήμερα ένα μπαρ με τέχνη φτιαγμένη από υλικά άχρηστα. «Μ' αρέσουν τα ψάρια, τα καράβια, αλλά με άλλο τρόπο.».
Πίσω από τη Ερμού βρίσκονται μερικές ιστορικές εκκλησίες. Στους Αγίους Θεοδώρους μυρίζει ακόμη λιβάνι η όμορφή αυλή με τους πέτρινους αρχαίους κίονες. Το θεόρατο γοτθικό καμπαναριό της Μητρόπολης υψώνεται σαν λόγχη πάνω από τα κεφάλια των περαστικών. Οταν οι Οθωμανοί παραχώρησαν προνόμια και ελευθερίες με τα διατάγματα του 1819 και 1856, η Μυτιλήνη αρχίζει να ακμάζει και να γεμίζει εκκλησίες. «Οι εκκλησίες είναι όλες ξυλόστεγες βασιλικές συνήθως τρίκλιτες και όχι βυζαντινές (μόνο 3 - 4 βυζαντινές υπάρχουν στο νησί). Διατηρείται έτσι ο παλαιοχριστιανικός τύπος», μου εξηγεί ο Μάκης Αξιώτης, γιατρός και ερασιτέχνης αρχαιολόγος που συνοδεύει τη βόλτα μας.
Η Ερμού συνεχίζει στα πολύβουα μαγαζιά της καινούργιας αγοράς, πίσω ακριβώς από την προκυμαία. Παμπάλαια καφενεία στη γειτονιά της Κουμιδιάς είναι γεμάτα από το πρωί με Μυτιληνιούς που απολαμβάνουν σε πλήρη χαλάρωση το ούζο τους μαζί με τους θαλασσινούς μεζέδες και τα ντόπια λαδοτύρια τους. Θα καθήσουμε κι εμείς. Αααα, μεγάλη υπόθεση το ούζο στον τόπο του. «Το ούζο είναι η καθημερινή ζωή στη Μυτιλήνη. Ο Μυτιληνιός δεν ζει χωρίς ούζο», μου λέει η διευθύντρια της Ενωσης Ποτοποιών Μυτιλήνης Μαρία Τσόχατζη, καθώς μας ξεναγεί στα αποστακτήρια της ΕΠΟΜ. Αστραφτεροί χάλκινοι άμβυκες αχνίζουν. Παντού απλώνεται μια πυκνή μυρωδιά από κρεμμύδι και γλυκάνισο, ατμοί πλημμυρίζουν την αυλή. «Η κατανάλωση στο νησί κατά κεφαλήν είναι 12 λίτρα το χρόνο όταν σε όλη την Ελλάδα είναι μισό λίτρο το χρόνο», μου λέει. Γερά ποτήρια οι Μυτιληνιοί αναντίρρητα.
Στο βάθος, έξω από την ΕΠΟΜ, απλώνονται σε σειρά παλιά εργοστάσια, σβηστά τούβλινα φουγάρα, οι αρχαίοι μόλοι της Επάνω Σκάλας και πιο πίσω σε μια βοτσαλένια άκρη τα Ταμπακαριά και εκεί βρίσκεται ο ακατάληπτος παμπάλαιος κόσμος του Δημήτρη Δεμερτζή, παλαιοπώλη συλλέκτη ο οποίος μας ξεναγεί στα 300 χρόνια ιστορίας του νησιού στοιβαγμένα σε αμέτρητα χρηστικά αντικείμενα. Αγγίζουμε, βλέπουμε και μυρίζουμε τη Μυτιλήνη πάνω σε αρχαίες κασέλες, παλιά βιβλία, κάρα, πιθάρια, μπακίρια, κοσμήματα, στολές, κρεβάτια, γραφεία: όλο το αστικό, ημιαστικό και αγροτικό παρελθόν της Λέσβου στοιβαγμένο ασφυκτικά σε 3.500 τ.μ. «Η Λέσβος ήταν από τα πλουσιότερα νησιά από τον 19ο αιώνα. Το '22 έρχονται οι πρόσφυγες, άνθρωποι μορφωμένοι και αλλάζουν τα πράγματα». Μας λέει για την αγάπη του κόσμου για το παλιό, για την επιστροφή της πόλης και του νησιού στο παρελθόν και την διατήρησή του. «Ο Σηφουνάκης έφερε ένα αέρα πολιτισμού στον τόπο», δηλώνει. «Είτε για τα καλντερίμια είτε για τα λιθόχτιστα είτε για το ιστορικό κέντρο είτε για τα ελαιοτριβεία που έγιναν πολιτιστικά κέντρα έκανε φοβερή τομή. Αναψε ένα φως…»
Που δiδασκε η Σαπφώ;
Το αρχοντικό της Πηνελόπης Βουρνάζου λάμπει κάτω από το ζεστό ανοιξιάτικο φως. Λάμπουν και τα αρχαία μάρμαρα στη αυλή του, το μαρμάρινο λιοντάρι, οι ρωμαϊκοί κίονες, τα εκπληκτικά ανάγλυφα τα -μοναδικά σε ελληνικό νησί!- αιολικά κιονόκρανα λάμπουν και όλα τα ευρήματα στις προθήκες των αρχοντικών δωματίων, των διακοσμημένων από την ζωγραφική του Βασίλη Ιθακήσιου. Είναι το παλιό Αρχαιολογικό Μουσείο της πόλης. Λίγο πιο πάνω το Νέο Αρχαιολογικό μουσείο μας αιφνιδιάζει με τα εκτυφλωτικής ομορφιάς και ζωντάνιας ψηφιδωτά του. Μου θυμίζουν τα υπέροχα ρωμαϊκά ψηφιδωτά της Τυνησίας. «Η Μυτιλήνη κατοικείται από την πρώιμη εποχή του χαλκού…», αναφέρει ο Μάκης Αξιώτης «ενώ ως αιολική πόλη εμφανίζεται στο λόφο του κάστρου από το 1000 π.Χ. και μετά». Η αρχαία Μυτιλήνη εκτός από ισχυρή ήταν και μια πόλη βυθισμένη στις πολιτικές έριδες, τις οποίες περιγράφει θαυμάσια στα ποιήματά του ο Αλκαίος. Σε αυτές τις έριδες ενεπλάκη ο Πιττακός, αυτές οι έριδες έστειλαν στη εξορία την ποιήτρια Σαπφώ η οποία είχε εγκατασταθεί στην αρχαία πόλη και δίδασκε μουσική και χορό. Σήμερα, αρκετές αρχαίες θέσεις έχουν αποκαλυφθεί στην πόλη αλλά δεν έχουν αναδειχθεί. Η αρμόδια εφορεία προωθεί μια μελέτη για να αναδειχθούν τα αρχαία κτίρια με τα ψηφιδωτά, ο ναός της Κυβέλης, η ελληνιστική αγορά, οι ρωμαϊκές θέρμες, το θέατρο, οι ρωμαϊκές βίλες, ένας ολόκληρος αρχαίος κόσμος χαμένος μέσα στα σπίτια της παλιάς πόλης. «Είναι συμπυκνωμένη η ιστορία από τον 11ο αιώνα π.Χ. μέχρι σήμερα. Θέλω να κάνω τους πολίτες να βιώσουν την ιστορία, να δουν τα μνημεία ως αισθητικό και ιστορικό αποτέλεσμα», σχολιάζει η προϊσταμένη της Κ΄ ΕΠΚΑ Ολγα Φιλανιώτου.
Το Κιόσκι είναι η γειτονιά γύρω από τα μουσεία. Είναι και μία από τις ομορφότερες συνοικίες της πόλης γεμάτη υπέροχα αρχοντόσπιτα, που καθρεφτίζουν ολοκάθαρα την ακμή της παλαιάς Μυτιλήνης. Ακμή που ξεκίνησε από τα μέσα του 19ου αιώνα. «Από τότε δημιουργείται η αστική τάξη», μου τονίζει ο Μάκης Αξιώτης. «Οι ίδιοι μεγάλοι γαιοκτήμονες και έμποροι της Τουρκοκρατίας γίνονται τώρα και βιομήχανοι. Δημιουργείται μεγάλη οικονομική ανάπτυξη γύρω από το λάδι και τα προϊόντα του (σαπούνι, πυρήνας κ.λπ.). Μέσα στα 1890 το νησί έχει 150.000 κατοίκους! Το 1846 ιδρύεται στην πόλη το πρώτο ατμοκίνητο ελαιοτριβείο». Με τον καιρό θα δημιουργηθούν σαπωνοποιίες, εργοστάσια αλιπάστων, βυρσοδεψεία, μικρές και μεγάλες βιοτεχνίες, ενώ παράλληλα η Μυτιλήνη θα ελέγχει εμπορικά ένα από τα πιο κομβικά σημεία της Μεσογείου: το πέρασμα από το Αιγαίο και τις μικρασιατικές ακτές στην Κωνσταντινούπολη και τη Μαύρη Θάλασσα. Η πόλη πλουτίζει. Οι πλούσιοι γίνονται πλουσιότεροι. Το ίδιο και τα σπίτια τους. Η στενή τους σχέση με την Ευρώπη τους γνωρίζει τις διακοσμητικές μόδες και στο νησί δημιουργείται ένας αρχιτεκτονικός εκλεκτικισμός με έντονα νεοκλασικά στοιχεία. Περιδιαβάζουμε τα αρχοντικά των Βασιλείου, Βουρνάζου, του Φουρτούνα, του Κατσακούλη, τα σπίτια του Γεωργίου Καψίμαλη, το αρχοντικό του πολεοδόμου Τζέιμς Αριστάρχου, κι άλλα, κι άλλα. Τόσο πολλά, τόσο όμορφα… Χανόμαστε σε παλιές γειτονιές στην Κουλμπάρα, στο Κιρκινέτσι, στον Τεκέ, στον Πάνω Μαχαλά, σε δρομάκια που θυμίζουν ζωγραφικούς πίνακες του Σπύρου Βασιλείου, του Γιάννη Μόραλη και του Τσαρούχη. Και του Θεόφιλου βέβαια…
 |
Ωχ, ξεχαστήκαμε! Μόλις που προλαβαίνουμε να ανεβούμε ώς το Κάστρο. Είναι το πιο σημαντικό απομεινάρι από μια ξεχωριστή περίοδο για την ιστορία της πόλης. Κι αυτό, γιατί παρότι υπήρχε από τα βυζαντινά χρόνια -από τον 6ο αιώνα- απέκτησε τη σημερινή του μορφή -περίπου γιατί συμπληρώθηκε και στα χρόνια των Τούρκων- στα σημαντικά για τον πολιτισμό του νησιού χρόνια των Γατελούζων. Αυτοί ήταν Γενοβέζοι και εγκαθίστανται στο νησί στο 1355, όταν ο τυχοδιώκτης Φραγκίσκος Γατελούζος, νυμφευόμενος την αδελφή του Βυζαντινού αυτοκράτορα Ιωάννη Ε΄ Παλαιολόγου, παίρνει τη Λέσβο προίκα. Οι Γατελούζοι κάθησαν εδώ 100 χρόνια, ήταν ανεκτικοί και συμπαθείς αφέντες. Οι επόμενοι ήταν ακριβώς το αντίθετο: οι Τούρκοι του Μωάμεθ Β΄ παίρνουν το νησί στα 1462 και το «βυθίζουν» στον οθωμανικό μεσαίωνα αυθωρεί και παραχρήμα.
Κάθομαι στις επάλξεις και απολαμβάνω το σπουδαίο θέαμα: μια θάλασσα κεραμιδένιες στέγες και προσόψεις ωχρές, ροζ και γαλάζιες που κυλάνε ώς τον πράσινο πευκόφυτο σκούφο του λόφου της Αγίας Κυριακής, όπου μέσα του κρύβεται το αρχαίο θέατρο (ή μάλλον τα λιγοστά του λείψανα). Προσπαθώ να φανταστώ την αρχαία πόλη με τις μαρμάρινες γέφυρες πάνω από τον Εύριπο, που τις μνημονεύει ο Λόγγος στο έργο του «Δάφνις και Χλόη», την βυζαντινή πόλη την κλειδαμπαρωμένη στο κάστρο και το μεσαιωνικό ξώμπουργκο στο Μελανιούδι, την γατελούζικη Μυτιλήνη με τις μεγάλες γαλέρες που δείχνουν οι λιθογραφίες δίπλα στα αρχαία ακρομώλια, την οθωμανική Μυτιλήνη με τους μιναρέδες που τρύπαγαν τον ουρανό της, τα χαμάμ και τα τζαμιά της. Και μετά στρέφω το βλέμμα στο πέλαγος στην φαρδιά υδάτινη λωρίδα που ένωνε για αιώνες τη Μυτιλήνη με τις λεσβιακές πόλεις τής απέναντι ακτής. Μόλις που φαίνεται το καραβάκι που ενώνει το τούρκικο Ντικελί με τη Μυτιλήνη. Αράζει κοντά στο περιπολικό του Πολεμικού Ναυτικού. Το ένα σκάφος ενώνει τους ανθρώπους. Το άλλο διατηρεί την ασφαλή τους συνύπαρξη. Ενας μαλακός γαρμπής λυγίζει τα πευκάκια κάτω από τις επάλξεις. Aκούγεται η σφυρίχτρα του φύλακα... Αν αργήσουμε θα κλειστούμε μέσα. Δεν θέλω τόσο κοντινή σχέση με την ιστορία της Μυτιλήνης...
Περασμενα αλλα οχι ξεχασμενα
«Διπλό εσπρέσσο λούνγκο ε;», μου λέει η γλυκιά σερβιτόρα στο καφέ Ναυάγιο. Ε, μας έμαθε πια. Φοιτήτρια είναι κι αυτή όπως και τα περισσότερα παιδιά γύρω μας, που είτε δουλεύουν εδώ είτε απλά πηγαινοέρχονται στην περιοχή. Οι καφετέριες της προκυμαίας στην Κάτω Σκάλα είναι αναμφίβολα η πιο ζωηρή καρδιά της πόλης. Το Πανεπιστήμιο Αιγαίου με τους περίπου 4.000 φοιτητές συντηρεί αυτή τη ζωντάνια εδώ και χρόνια. «Η ίδρυση του Πανεπιστημίου είναι το σημαντικότερο γεγονός των τελευταίων χρόνων», μου λέει ο δήμαρχος της Μυτιλήνης Νάσος Γιακαλής. «Οι φοιτητές δεν είναι μόνο κάποιοι που αφήνουν χρήματα στην πόλη. Δίνουν ζωή. Δίνουν χαμόγελο, αισιοδοξία, αγωνιστικότητα, δυναμισμό». Η σύγχρονη πόλη είναι ένα μεγάλο διοικητικό και οικονομικό κέντρο. Εδρα του Υπουργείου Αιγαίου και της Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου, η Μυτιλήνη συνεχίζει πάντως να ζει και από το λάδι. «Ολοι έχουν ελιές και κτήματα. Στην πόλη, βέβαια, βρίσκεται το μισό νησί», μου λέει ο δήμαρχος. «Aλλο ένα νησί βρίσκεται στην Αθήνα. Εκεί μόνο υπάρχουν 35 σύλλογοι!». Και τουρισμός; «Παρ' ότι είναι από τις ομορφότερες πόλεις δεν ενδιαφέρθηκε πραγματικά για τον τουρισμό. Υπάρχουν δημοσιεύματα από άλλες εποχές που έλεγαν ''δεν θέλουμε τον τουρισμό, θέλουμε την ησυχία μας''. Υπήρχε πλούτος βέβαια τότε. Τα πράγματα άλλαξαν όμως». Η πόλη προσπαθεί ασταμάτητα να σώσει την ιστορική και αρχιτεκτονική της φυσιογνωμία. «Εγινε η ανάπλαση του ιστορικού κέντρου, οι πλακοστρώσεις, στην Ερμού, στα Λαδάδικα, φτιάχτηκαν τα κτίρια στην προκυμαία, δημιουργήθηκαν νέες θέσεις εργασίας. Κάποτε στην Ερμού δεν μπορούσες να περάσεις, βρωμούσε το Σύμπαν»…
Η όψη της προκυμαίας της Μυτιλήνης είναι από τις ομορφότερες στο Αιγαίο. Μια εκπληκτική σειρά από παλιά νεοκλασικά κτίρια καλοβαμμένα, άψογα συντηρημένα και πάνω τους να υψώνεται ο τρούλος και τα αετώματα του Αγίου Θεράποντα, της εκπληκτικής διακοσμημένης από το μεγάλο Νίκο Κεσσανλή εκκλησιάς. Μαγική εικόνα πραγματικά: η νομαρχία, το παλιό Δημαρχείο, η παλαιά «Μεγάλη Βρετανία», τα υπέροχα κτίρια στις Καμάρες. Πολλά απ' όλα αυτά είναι τράπεζες. «Θα γίνει η προκυμαία των τραπεζών», προβλέπει ο Μάκης Αξιώτης. «Τα παλιά κτίρια στην προκυμαία τα παίρνουν όλα οι τράπεζες. Μόνο το ιστορικό καφενείο Πανελλήνιο δεν έχει γίνει τράπεζα γιατί ευτυχώς ο Σηφουνάκης πρόλαβε και χαρακτήρισε και τη χρήση του». Οπου και να περπατήσουμε στη Μυτιλήνη θα συναντήσουμε εξαιρετικά αρχοντικά σπίτια. Ευτυχώς πολλά από αυτά τα έχει πάρει το Πανεπιστήμιο και πολλά κάποιες δημόσιες υπηρεσίες και σώθηκαν. Oμως είναι δύσκολο να συντηρηθούν τα υπόλοιπα. «Η πολιτεία πρέπει να βοηθήσει τους ιδιοκτήτες», τονίζει ο δήμαρχος. «Μέχρι το 1975 έπεφταν αρχοντικά στην οδό Καβέτσου. Oσοι τα έδωσαν αντιπαροχή έλυσαν βέβαια το οικονομικό τους πρόβλημα. Oσοι τα έχουν σήμερα, θέλουν πολλά χρήματα να τα συντηρήσουν». Τα ίδια θα μου πει αργότερα η Νίνα Δουκάκη στο αρχοντικό Δομένικο. «Το σημαντικότερο πρόβλημα είναι οι στέγες, ενώ αν θες αλλαγές και σύγχρονες ανέσεις χρειάζεσαι τεράστιο κονδύλι».
Η πόλη έχει αναμφίβολα ένα περασμένο μεγαλείο διατηρημένο σε μεγάλο βαθμό. Περασμένο αλλά όχι ξεχασμένο. Ψάχνουμε να το δούμε και να το φωτογραφίσουμε στις γειτονιές της Σουράδας και του Ακλειδιού, όπου βρίσκονται συγκεντρωμένα μερικά από τα ομορφότερα αρχοντόσπιτα της Μυτιλήνης, ένας μαγευτικός κόσμος από κτίρια όλα διαφορετικά μεταξύ τους, κτίρια εκλεκτικιστικά που συνταιριάζουνε μορφολογικά στοιχεία από πολλούς αρχιτεκτονικούς ρυθμούς: το μπαρόκ, το νεογοτθικό, το μοντέρνο, το νεοκλασικό. Τα περισσότερα είναι χτισμένα από περίφημους αρχιτέκτονες, διασημότερος εκ των οποίων ήταν ο Αργύρης Αδαλής, μαθητής του Τσίλερ και ο Ιγνάτιος Βαφειάδης. Θαυμάζουμε τα πορτοκαλιά, τα γαλάζια, την περίτεχνη διακόσμηση, τα περιστύλια με τα ιωνικά κιονόκρανα, τις γοτθικές στέγες, τις προτομές, τα αγάλματα, τα επιβλητικά αετώματα, τις μνημειακές προσόψεις, τους παραδεισένιους κήπους με τους δοξαστικούς φοίνικες και την οργιώδη βλάστηση που ανθισμένη και φουντωμένη μας μεθάει. «Φαντάσου πώς θα είναι από μέσα», σκέπτομαι. Καταφέρνουμε τελικά να δούμε ένα από τα διαμάντια της αρχιτεκτονικής της Μυτιλήνης από μέσα. Ο βουλευτής Λέσβου Γιάννης Γιαννέλης μας ανοίγει τις πόρτες του στο αρχοντικό της οικογένειάς του. «Χτίστηκε το 1910 από τον αρχιτέκτονα Αργύριο Αδαλή. Ηταν ο καλύτερος. Κανένα σπίτι του δεν μοιάζει με άλλο. Το δικό μας είναι δυτικοευρωπαϊκού τύπου.» Στο εσωτερικό, τα δωμάτια είναι κυριολεκτικά ντυμένα από μια πελώρια συλλογή λιθογραφιών και ολόγυρα βαρύτιμα έπιπλα, συλλεκτικές πορσελάνες, βελούδα, συλλεκτικά ρολόγια και σπάνιες λάμπες. «Εδώ ζεις με την ιστορία», μας λέει ο ιδιοκτήτης. «Η ατμόσφαιρα με επηρεάζει και με εμπνέει», μας λέει και ο συγγραφέας Γιάννης Γιαννέλης.
Αργά η νύχτα μας βρήκε να περιπλανιόμαστε στα στενά δρομάκια της παλιάς πόλης, που φωτίζονται γλυκά από ένα περήφανο ανοιξιάτικο φεγγάρι. Ο χλιαρός μπάτης μυρίζει φύκι και στην Επάνω Σκάλα και δυο φοιτήτριες κάθονται δίπλα δίπλα στα γκρεμισμένα τείχη και κοιτάνε στη θάλασσα. Θυμάμαι το φεγγάρι της Σαπφώς που την έλουζε στα ίδια μέρη κάπου εδώ. Το ίδιο φεγγάρι που φωτίζει τα δυο κορίτσια στην Επάνω Σκάλα. Παρακαλάω κρυφά τη Σαπφώ να με προσκαλέσουν στο νυχτερινό τους ρεμβασμό.
- Εδώ είναι η Επάνω Σκάλα; τις ρωτάω ο αφελής.
- Ασε μας ρε φίλε…, μου λένε και συνεχίζουν να κρατιώνται από το χέρι.
Οπως ήταν φυσικό, η Σαπφώ ήταν με το μέρος τους. Εμένα με αγνόησε παντελώς…
πρόσωπα της πόλης
Ζωή Λειβαδιτου
Υπεύθυνη Ομάδας Διάσωσης Μυτιλήνης
Μέχρι πριν από 5 - 6 χρόνια νόμιζα ότι δεν έχω να δώσω στον τόπο μου τόσο συναισθηματικά σημαντικά πράγματα όσο στις χώρες κρίσης στις οποίες κινούμαι από το 1979 (Αφρική, Αρμενία, Ιράκ, Αφγανιστάν, Σρι Λάνκα). Γυρίζοντας από την τελευταία αποστολή στο Αφγανιστάν αποφάσισα ότι και στον τόπο μου υπάρχουν σοβαρά προβλήματα, άνθρωποι άστεγοι, άρρωστοι που δεν μπορούν να θεραπευτούν εδώ. Ετσι δημιουργήσαμε το Δίκτυο Πρόληψης - Αντιμετώπισης Κακοποιημένου Παιδιού (σε συνεργασία με το Χαμόγελο του Παιδιού) και ένα τμήμα Ενδοοικογενειακής Βίας. Και ενδιάμεσα έχουμε τις αποστολές του εξωτερικού. Στη Μυτιλήνη έχουμε 47 επιχειρησιακά άτομα, είναι νέα παιδιά εκπαιδευμένα τα οποία αντί να πίνουν καφέ με τους φίλους τους τρέχουν όποτε τους ζητηθεί και μαζί τους μπορούμε να αντιμετωπίσουμε όλα τα φαινόμενα (φυσικές καταστροφές, έντονα φυσικά φαινόμενα, φωτιές, κ.λπ.). Οι Μυτιληνιοί καταλαβαίνουν και αναγνωρίζουν τη δουλειά μας. Οχι οι φορείς. Κανένας από τους κρατικούς φορείς δεν θα δεχθεί ποτέ ότι κάποιοι εθελοντές κάνουν ίσως πολύ περισσότερα και πολύ καλύτερα τη δική τους δουλειά.
Μακης Αξιωτης
Ιατρός, συγγραφέας, ζωγράφος, ερασιτέχνης αρχαιολόγος
Ενδιαφέρθηκα για την αρχαιολογία του τόπου από το 1983. Κατάφερα να εκδώσω το δίτομο «Περπατώντας τη Λέσβο» το οποίο περιγράφει ό,τι υπάρχει στο νησί. Είναι σοβαρή δουλειά και σήμερα αναφέρεται στη βιβλιογραφία της Λέσβου σε αρχαιολογικά βιβλία στα πανεπιστήμια Πρίνστον και Οξφόρδης. Βασικά είμαστε δυο γιατροί που κάνουμε αυτή την έρευνα. Δεν κάνουμε ανασκαφή. Βρίσκουμε τα επιφανειακά ευρήματα τα μελετάμε και κάνουμε τις υποθέσεις μας. Μετά έρχεται η Αρχαιολογική Υπηρεσία. Eχω γράψει καμιά δωδεκαριά βιβλία, για την ερπετοπανίδα του νησιού, τις βρύσες, τα γεφύρια και άλλα ενώ τώρα κάνω διδακτορική διατριβή στο τμήμα Πολιτιστικής Τεχνολογίας του Πανεπιστημίου για τους υδρόμυλους της Λέσβου. Παράλληλα ζωγραφίζω -ο πατέρας μου ήταν ζωγράφος μαθητής του Ιακωβίδη- και γράφω ποίηση, έχω για οκτώ χρόνια εκπομπή στο τοπικό κανάλι με τίτλο «Οδοιπορικό στη Λέσβο» και για 14 χρόνια σελίδες στις εφημερίδες Εμπρός, Αιολικά και Δημοκράτης Μυτιλήνης. Τι βάζω πάνω απ' όλα; Θεωρώ ότι κάποιος δίνει το εαυτό του ή διώχνει τις εμμονές του με τη ζωγραφική ή με την ποίηση. Τα άλλα είναι θέμα αποκωδικοποίησης. Βρίσκεις κάτι που υπάρχει (αρχαία, φυτά κ.λπ.). Ζωγραφική ή ποίηση όμως είναι ο εαυτός σου. Μ' αρέσει πολύ ο τόπος μου. Θέλω όπου γυρίσω το βλέμμα μου να ερμηνεύω αυτά που υπάρχουν. Να περπατάς και να ξέρεις να βλέπεις το εύρος και την ομορφιά του κόσμου…
Δημητρης Δεμερτζης
Ο κύριος «Ρετρό»,παλαιοπώλης - διακοσμητής
Μαζεύω 35 χρόνια. Τα πράγματα που μεταχειριζόμαστε είναι η ταυτότητά μας. Αρχισα κάνοντας σύγχρονα τα παλιά κρεβάτια και προσπαθώντας να πείσω τους ανθρώπους να τα ξαναβάλουν σπίτι τους. Σήμερα διακοσμώ ξενοδοχεία, μαγαζιά, σπίτια.Με πράγματα που μαζεύω από τα σκουπίδια. Τα σκουπίδια είναι τα μελλοντικά μεταλλεία των ανθρώπων που θα έρθουν.Οι πρώτες ύλες θα τελειώσουν κάποια στιγμή. Εγώ μαζεύω από το
μεταλλείο της Μυτιλήνης.Εχω πάρει δημοπρασία τη χωματερή. Μαζεύω ό,τι μου αρέσει απλά έχω τρέλα με τα αρχεία και τα κοσμήματα. Θέλω να κάνω ένα πολιτιστικό κέντρο στα Ταμπακαριά της Μυτιλήνης και ξεκίνησα την μη κερδοσκοπική εταιρεία Εργάνη. Θα είναι μια ομάδα ανθρώπων που θα κάνουν παρέμβαση στον πολιτισμό. Κάποιοι τρελοί που θα ασχοληθούν με την ιστορία του τόπου μέσα από το δικό μου υλικό. Αυτοί που θέλουν να δουν πού πάνε οι ρίζες, αυτούς ενδιαφέρει η δουλειά μου. Δεν είμαι διακοσμητής είμαι απλά εκτελεστής ιδεών που έχω στο μυαλό μου…
memo
Η Μυτιλήνη, μία από τις αρχαιότερες πόλεις της χώρας, χτίστηκε πάνω σε 7 λόφους.
ΜΕΤΑΒΑΣΗ
Από το λιμάνι του Πειραιά για τη Μυτιλήνη εκτελούνται καθημερινά δρομολόγια της εταιρείας NeL Lines (τηλ.: 210-41.15.015, με τα πλοία Θεόφιλος και Μυτιλήνη εναλλάξ, με ώρα αναχώρησης στις 19.00 και διάρκεια ταξιδιού από 7- 8 ώρες έως και 12, ανάλογα με τις στάσεις που θα κάνει το πλοίο.Η τιμή του εισιτηρίου κατ' άτομο στην οικονομική θέση είναι στα 25 για το κατάστρωμα και στα 30 για τα αεροπορικά καθίσματα, ενώ ανεβαίνει στα 44 � αν κλείσετε κρεβάτι σε τετράκλινη εσωτερική καμπίνα. Στη Μυτιλήνη μπορείτε, επίσης, να μεταβείτε αεροπορικώς είτε με την Aegean (τηλ.: 801.11.20000) είτε με τις Ολυμπιακές Αερογραμμές (τηλ.: 210-96.66.666). Μια μέση τιμή που θα βρείτε είναι τα 166 , με φόρους μετ' επιστροφής. Πληροφορίες: Αεροδρόμιο Οδυσσέας Ελύτης,τηλ.: 22510-38.700).
ΔΙΑΜΟΝΗ
Loriet Hotel
(τηλ.: 2510-43.111) Εξαιρετικό ξενοδοχείο και η καλύτερη επιλογή για διαμονή σε παλαιό αρχοντικό. Στεγάζεται στην εξοχική βίλα του έμπορου Αχιλλέα Βουρνάζου, που έχτισε το 1885 ο Αργύριος Αδαλής και εσωτερικά είναι όλη ζωγραφισμένη από τον Βασίλη Ιθακήσιο. Τα δωμάτια είναι μεγάλα, άψογα διακοσμημένα, ενώ υπάρχουν τοιχογραφίες και οροφογραφίες με κινέζικες παραστάσεις.Δίπλα στη θάλασσα, λίγο πριν από την τοποθεσία Βαρεία. Από 220 το δίκλινο με πρωινό.
Πύργος Μυτιλήνης
(Ελ. Βενιζέλου 49, τηλ.: 22510-27.977, www.pyrgoshotel.gr). Πρόκειται για τον πύργο Κωνσταντίνου Χατζηχριστόφα, που χτίστηκε το 1916 και καθώς ανεγέρθηκε με τα κέρδη που αποκόμισε ο ιδιοκτήτης του από την ανατίμηση της ζάχαρης ονομάστηκε κάποτε Ζαχαρένιος Πύργος. Διαθέτει 12 εξαιρετικά διακοσμημένα δωμάτια που είναι όλα διαφορετικά μεταξύ τους.Από 110 το δίκλινο με πρωινό μπουφές από τοπικές νοστιμιές.
Ορφέας
(Κατσακούλη 3,τηλ.: 22510-28.523, www.orfeas-hotel.com) Ξενοδοχείο στο Κιόσκι που στεγάζεται σε πέτρινο κτίριο του 1936, το οποίο ήταν ώς το 1965 μαιευτική κλινική. Είναι ανακαινισμένο και τα δωμάτια του έχουν ονόματα λουλουδιών. Από τον τρίτο όροφο φαίνεται η θάλασσα.Από 60 το δίκλινο με πρωινό μπουφέ.
Porto Lesvos
(Κομνηνάκη 21, τηλ.: 22510-43.179 ή 41.771, www.portolesvos.gr) Στεγάζεται σε παλαιό ανακαινισμένο κτίριο με νεοκλασική πρόσοψη και τα δωμάτια είναι όμορφα, φωτεινά με εμφανή πέτρα στους τοίχους. Από 60 το δίκλινο με πρωινό μπουφέ. Λέσβιον (Π. Κουντουριώτη 27, τηλ.: 22510-28.177 ή 42.493, www.lesvion.gr) Είναι η μοναδική πολυκατοικία στη σειρά με τα νεοκλασικά της προκυμαίας. Τα δωμάτια είναι συμπαθητικά αλλά η θέα που έχουν πάνω ακριβώς από τον κεντρικό δρόμο και το λιμάνι είναι εξωπραγματική. Από 62 το δίκλινο με πρωινό μπουφέ.
ΦΑΓΗΤΟ
Το Αυγό του Κόκορα
(Κομνηνάκη 9) Πολύ καλή ταβέρνα, μικρή αλλά ατμοσφαιρική. Λαδοτύρι σαγανάκι, φλόγα, συκωταριές λαδορίγανη, μπεκρή μεζές, σπέσιαλ πιάτο αυγό του κόκορα και άλλες σπεσιαλιτέ που επιμελείται ο συμπαθέστατος Μπάμπης Βαξεβάνης.
Το Καλντερίμι
(Θάσου 2) Ωραία ταβερνούλα μέσα σε σοκάκι της αγοράς. Πάρτε γαλέο φρέσκο ψητό, χόρτα άγρια, καλαμάρια, ψιλά ψαράκια, φάβα κ.λπ. Τα μεσημέρια ειδικά γίνεται χαμός.
Το Παραμύθι
(Οδυσσέως 8) Μία από τις καλύτερες ταβέρνες του νησιού. Εδώ θα βρείτε πάντα τα θρυλικά μυτιληνιά σουγάνια (κρεμμυδοντολμάδες) κι ακόμη μπιφτέκια στα λεμονόφυλλα, σταραπατσάδα με παστουρμά, χταπόδι ξιδάτο, ντολμάδες με αμπελόφυλλα κ.ά.
Ερμής
(Κορνάρου 2 και Ερμού)Το θρυλικό καφενείο συνεχίζει σήμερα ως πρώτης τάξεως μεζεδοπωλείο. Η ατμόσφαιρα είναι μοναδική καθώς έχει διατηρηθεί μεγάλο μέρος της παλιάς διακόσμησης. Τα ηχεία παίζουν σμυρναίικα και πολίτικα τραγούδια και οι παρέες απολαμβάνουν γκιουζλεμέδες (τοπικές τηγανητές τυρόπιτες), κουταβάκια (φιλετάκια γαλέου ή μπακαλιάρου), φάβα πράσινη, λαδοτύρι, παστά ψάρια και καφέ ψημένο στη χόβολη.
Μαντζουράνα
(Κομνηνάκη 30) Μικρή αλλά πολύ μοντέρνα ταβέρνα με καινοτόμες προτάσεις στα πιάτα. Μοσχάρι με μέλι, χοιρινό με σάλτσα μουστάρδας, παστουρμαδόπιτα, σαλάτες με ψητό χιώτικο μαστέλο, πιπεριές γεμιστές με πλιγούρι κ.λπ. Το καλοκαίρι μετακομίζει στην Παναγιούδα, στο Λεμβουργείο.
Καλαμιές (δίπλα στο αεροδρόμιο) Πολύ καλό και διάσημο εστιατόριο μεγάλο και αεράτο μπροστά στη θάλασσα. Εχει πολύ καλά μαγειρευτά (ψάξτε για σπλήνα γεμιστή) αλλά φημίζεται για τα θαλασσινά και τους ψαρομεζέδες του. Σερβίρει πάντα φρέσκο καλοψημένο ψάρι, μεγάλα καλαμάρια, χορταστικές σαλάτες, καλό κρασί και έχει ευγενικό σέρβις. Τι άλλο θέλετε;
ΓΙΑ ΚΑΦΕ-ΠΟΤΟ
Τα καλύτερα βρίσκονται στην προκυμαία στην Κάτω Σκάλα.Το Ναυάγιο και το Central είναι πολύ δημοφιλή (σερβίρουν εξαιρετικό εσπρέσσο) και έχουν μοντέρνα διακόσμηση. Στην άλλη άκρη της προκυμαίας το Lighthouse έχει ωραία ατμόσφαιρα δίπλα στις βάρκες και με πολύ θαλασσινή διακόσμηση. Το Μουσικό Καφενείο (Βερναρδάκη 1) στα Λαδάδικα είναι το πιο αρτίστικο λιλιπούτειο και νόστιμο μπαράκι της πόλης, και στέκι φοιτητών και διανοουμένων. Αν βρεθείτε εδώ Σάββατο πρωί θα πετύχετε τους Καφελόγιους στις εβδομαδιαίες τους συναντήσεις: είναι ένα σινάφι ανθρώπων που γράφουν και ζωγραφίζουν και έχουν μιαν άλλη άποψη για την πόλη.
ΑΓΟΡΕΣ
Το Lesvos Shop είναι πάνω ακριβώς στη προκυμαία και έχει τοπικά προϊόντα της Λέσβου απ' όλους τους συνεταιρισμούς γυναικών του νησιού, τεράστια ποικιλία σε ούζα, λαδοτύρια, κεραμικά γλυκά καλλυντικά, κρασιά κ.λπ. Μέσα στην αγορά στην οδό Ερμού ψάξτε το παλαιό μπακάλικο του Σκοπελίτη, τα εξαιρετικά τυριά από το τυροκομείο του Περικλή Αλμπάνη και βέβαια το κρεοπωλείο Το παραδοσιακό, του Στρατή Καμπούρη για να πάρετε τον καλύτερο παστουρμά της Μυτιλήνης (διαθέτει και περίφημα σουτζούκια). Νόστιμα κεραμικά έχει η Μάρω Κρητικού (Ερμού 303), ενώ αξίζει οπωσδήποτε να επισκεφθείτε το φοβερό παλαιοπωλείο Παρελθόν του Δημήτρη Δεμερτζή στα Ταμπακαριά (τηλ.: 22510-48.140) και να δείτε επίσης από κοντά τις εκπληκτικές δημιουργίες του Γιώργου Κατσαρού στο χειροτεχνείο του (τηλ.: 6938064279).
ΧΡΗΣΙΜΑ ΤΗΛΕΦΩΝΑ
Κωδικός: 22510
Δήμος Μυτιλήνης: 27.777
Αστυνομία: 41.911
Λιμεναρχείο: 24.115
Νοσοκομείο: 57.700
Τουριστική Αστυνομία: 22.776
kathimerini.gr
Επιστροφή
